Faktura w euro lub dolarach: kurs NBP z dnia poprzedzającego i różnice kursowe w JDG

Stosujesz średni kurs Narodowego Banku Polskiego (NBP) z ostatniego dnia roboczego przed dniem powstania przychodu albo poniesienia kosztu, czyli tak zwany kurs NBP z dnia poprzedzającego. Obowiązuje on w podatku dochodowym zarówno dla faktur sprzedażowych, jak i kosztowych, a VAT korzysta z tego samego kursu NBP, liczonego wstecz od własnej daty.

Jeśli klient zapłaci potem po innym kursie, powstaje różnica kursowa, którą też się księguje.

Podstawowa zasada: tabela A NBP, jeden dzień roboczy wstecz

Polski podatek dochodowy zawsze liczy się w złotych. Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych (art. 11a ustawy o PIT) mówi:

• przychody w walucie obcej przelicza się po średnim kursie NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień uzyskania przychodu;
• koszty w walucie obcej przelicza się po średnim kursie NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień poniesienia kosztu.

„Kurs średni” to kurs z tabeli A NBP, publikowanej w każdy dzień roboczy. W soboty, niedziele i polskie święta tabeli nie ma, więc „ostatni dzień roboczy przed” często oznacza cofnięcie się o więcej niż jeden dzień.

Kurs z tego samego dnia nigdy nie jest właściwy, nawet jeśli jest już opublikowany, gdy wystawiasz fakturę.

Dla obcokrajowców: w niektórych krajach stosuje się kurs EBC albo kurs własnego banku. Przy przeliczaniu polskich przychodów i kosztów żaden z nich się nie liczy: zawsze obowiązuje kurs NBP. Kurs Twojego banku ma znaczenie dopiero później, przy różnicach kursowych.

Faktury sprzedażowe: który dzień się liczy?

Przy sprzedaży przychód powstaje w dniu wydania towaru albo wykonania usługi, ale nie później niż w dniu wystawienia faktury albo otrzymania zapłaty, w zależności od tego, co nastąpi pierwsze (art. 14 ust. 1c ustawy o PIT). W praktyce:

• kończysz pracę i wystawiasz fakturę tego samego dnia: stosujesz kurs z dnia roboczego przed datą faktury;
• klient płaci zaliczkę za pracę, którą skończysz w późniejszym miesiącu: zaliczka nie jest jeszcze przychodem (art. 14 ust. 3 pkt 1), więc przeliczasz w dniu wykonania usługi albo wystawienia faktury;
• fakturujesz stałą opłatę za uzgodniony okres rozliczeniowy (na przykład miesiąc): przychód powstaje ostatniego dnia tego okresu (art. 14 ust. 1e), więc stosujesz kurs z dnia roboczego przed nim.

Jeśli wybrałeś metodę kasową (art. 14c), przychód z faktur dla innych firm powstaje w dniu otrzymania zapłaty, więc stosujesz kurs z dnia roboczego przed płatnością.

Przykład: kończysz projekt i w poniedziałek 31 sierpnia 2026 wystawiasz niemieckiemu klientowi fakturę na 4 000 EUR. Stosujesz kurs z piątku: 4,3328. Przychód to 4 000 × 4,3328 = 17 331,20 zł i tę kwotę wpisujesz do KPiR albo ewidencji przychodów.

Faktury kosztowe: ta sama zasada, inny dzień

Koszt w euro albo dolarach (Adobe, AWS, lot, bilet na konferencję) podlega tej samej zasadzie: kurs NBP z ostatniego dnia roboczego przed dniem poniesienia kosztu.

Trudniejszy jest sam dzień. Wielu przedsiębiorców prowadzi KPiR (podatkową księgę przychodów i rozchodów). Przy metodzie memoriałowej przepisy wskazują jako ten dzień datę wystawienia faktury (art. 22 ust. 6b w związku z art. 11a ust. 2), więc stosujesz kurs z dnia roboczego przed nią. Dzień ujęcia kosztu w księgach (art. 22 ust. 5d) dotyczy pełnej księgowości, nie KPiR.

Przy metodzie uproszczonej przepisy mniej jasno określają ten dzień. Zapytaj księgową albo infolinię KIS (Krajowej Informacji Skarbowej), który dzień przyjąć, i trzymaj się go przez cały rok.

Rozporządzenie w sprawie KPiR dodaje jeden praktyczny obowiązek (§ 6 ust. 4): jeśli dokument podaje kwotę tylko w walucie obcej, przeliczasz ją i zapisujesz wynik w złotych na dokumencie albo w załączniku. Jeśli Twoje księgi prowadzi księgowa albo program, sprawdź, czy to się dzieje.

Na ryczałcie (od przychodów ewidencjonowanych) koszty nie obniżają podatku. Przeliczanie faktur kosztowych ma więc znaczenie głównie na skali podatkowej i podatku liniowym. Zobacz forma opodatkowania JDG.

Uwaga: zagraniczna usługa kupiona dla firmy to często import usług, a wtedy nawet firma zwolniona z VAT jest winna od niej polski VAT. Zobacz import usług i VAT-UE: Google, Adobe, AWS.

Czy w VAT obowiązuje ten sam kurs?

Prawie. Ustawa o VAT (art. 31a) też korzysta ze średniego kursu NBP z ostatniego dnia roboczego przed, ale liczonego od obowiązku podatkowego (dnia, w którym powstaje VAT do zapłaty), a nie od daty przychodu w podatku dochodowym.

• Przy większości usług obowiązek podatkowy powstaje w dniu wykonania usługi (art. 19a ust. 1).
• Jeśli dostajesz zapłatę z góry, powstaje w dniu otrzymania zaliczki (art. 19a ust. 8).
• Jeśli wystawiasz fakturę przed powstaniem obowiązku podatkowego, stosujesz kurs z dnia roboczego przed datą faktury (art. 31a ust. 2).

Trzy dodatkowe możliwości istnieją tylko w VAT:

• kurs EBC: zamiast kursu NBP możesz zastosować kurs Europejskiego Banku Centralnego z ostatniego dnia przed powstaniem obowiązku podatkowego;
• zasady z podatku dochodowego: możesz przeliczać kwoty VAT dokładnie tak jak w podatku dochodowym, żeby jeden kurs służył do obu, ale musisz stosować ten wybór przez co najmniej 12 miesięcy (art. 31a ust. 2a–2b);
• faktury w KSeF (od 1 lutego 2026): gdy VAT powstaje w dniu wystawienia faktury albo faktura wyprzedza obowiązek podatkowy, możesz przyjąć kurs z dnia roboczego przed datą wystawienia podaną na fakturze. Warunek: wysyłasz ją do KSeF, Krajowego Systemu e-Faktur, najpóźniej następnego dnia (art. 31a ust. 1a i 2).

Jeśli faktura w euro zawiera polski VAT, kwotę VAT i tak trzeba podać w złotych (art. 106e ust. 11). Faktura dla klienta z zagranicy bez polskiego VAT może być w całości w walucie obcej. Zobacz faktura dla klienta z zagranicy.

Różnice kursowe: gdy klient płaci

Przychód zaksięgowałeś po kursie NBP. Pieniądze zwykle przychodzą kilka dni albo tygodni później, po innym kursie. Różnica to różnica kursowa (art. 24c ustawy o PIT):

• jeśli zapłata jest w złotych warta więcej, niż zaksięgowałeś, nadwyżka jest dodatkowym przychodem;
• jeśli jest warta mniej, strata jest kosztem na skali podatkowej albo podatku liniowym.

Na ryczałcie obowiązują te same zasady (art. 6 ust. 1c ustawy o ryczałcie): dodatnia różnica zwiększa przychód, a ujemna zmniejsza przychód roku, w którym powstała.

Jak wycenić wpłatę:

• jeśli bank przewalutowuje euro na złote, stosujesz kurs faktycznie zastosowany przez bank, widoczny na wyciągu;
• jeśli pieniądze wpływają na konto w euro i zostają w euro, faktycznego kursu nie ma, więc przepisy każą zastosować kurs NBP z dnia roboczego przed dniem wpływu (art. 24c ust. 4).

Przykład (ciąg dalszy): klient płaci 4 000 EUR w poniedziałek 14 września 2026 na Twoje konto w euro. Kurs NBP z piątku 11 września wynosił 4,3228, więc wpłata jest warta 17 291,20 zł. Zaksięgowałeś 17 331,20 zł, więc masz ujemną różnicę kursową 40,00 zł.

Różnice kursowe powstają też przy fakturach kosztowych, gdy płacisz fakturę w walucie po innym kursie niż zaksięgowany, oraz gdy później wydajesz albo wymieniasz posiadane euro. Księgowa zwykle wylicza je z wyciągów bankowych, więc wysyłaj jej każdy wyciąg, także z konta w euro.

Czy potrzebujesz konta w euro?

Żaden przepis tego nie wymaga. Klient może wpłacić euro na Twoje konto złotówkowe, a bank przewalutuje je po własnym kursie w dniu wpływu. Ten kurs może różnić się od kursu NBP, a różnica pojawi się jako różnica kursowa.

Konto walutowe pozwala przyjmować euro, trzymać je, płacić z nich koszty w euro i wymieniać wtedy, kiedy chcesz. Dokłada też trochę księgowania: każda późniejsza wymiana albo płatność z tego konta może dać własną różnicę kursową. Czy JDG w ogóle potrzebuje konta firmowego i czym jest biała lista VAT, wyjaśnia artykuł konto firmowe w JDG.

Gdzie sprawdzić kursy NBP

• Strona NBP publikuje tabelę A w każdy dzień roboczy, z archiwum dawnych tabel.
• API NBP (api.nbp.pl) podaje kurs z każdego dnia roboczego od 2 stycznia 2002, za darmo i bez rejestracji.
• Program księgowy zwykle sam uzupełnia kurs, gdy wpiszesz datę.

Komplet, nasza darmowa aplikacja na Maca, pokazuje pod dokumentami w walucie przybliżoną kwotę w złotych (≈ PLN), liczoną po kursie NBP z ostatniego dnia roboczego przed datą dokumentu. To pomoc, żebyś wiedział, na czym stoisz; księgowanie nadal robi księgowa albo program księgowy.

Co zrobić teraz

1. Przy każdej fakturze w walucie ustal dzień powstania przychodu albo kosztu: przy sprzedaży zwykle dzień wykonania usługi albo wystawienia faktury, w zależności od tego, co było pierwsze.
2. Sprawdź kurs z tabeli A NBP z ostatniego dnia roboczego przed tym dniem i zapisz kwotę w złotych na dokumencie albo w załączniku.
3. Zachowaj wyciąg, który pokazuje płatność i kurs zastosowany przez bank.
4. Zapytaj księgową, czy w VAT też stosujecie zasady z podatku dochodowego, żeby jeden kurs wystarczał do obu.
5. Wysyłaj każdy wyciąg, złotówkowy i walutowy, razem z dokumentami za miesiąc, żeby dało się zaksięgować różnice kursowe.