Słowniczek

Urzędowe słowa, wyjaśnione prosto.

90 pojęć, na które trafiasz, prowadząc firmę w Polsce: co znaczą, w jednym lub dwóch zdaniach, i jak nazywają się po angielsku.

90 pojęć

A

A1zaświadczenie A1

ang. A1 certificate

Unijne zaświadczenie, które pokazuje, w którym kraju podlegasz ubezpieczeniom społecznym. Jeśli Twoje składki są opłacane w innym kraju UE, zaznaczasz w CEIDG „Jestem ubezpieczony za granicą” i przekazujesz ZUS-owi zaświadczenie A1. Bez niego ZUS poprosi Cię o płacenie składek w Polsce.

B

B2B

ang. Business to business

Praca przez własną firmę i wystawianie faktur klientowi zamiast zatrudnienia na etacie.

biała listaWykaz podatników VAT

ang. VAT White List

Bezpłatny, publiczny wykaz podatników VAT i ich firmowych rachunków bankowych, dostępny na podatki.gov.pl. Zanim zapłacisz większą fakturę innej firmie, sprawdź, czy rachunek, na który przelewasz pieniądze, jest w tym wykazie.

biuro rachunkowe

ang. Accounting office

Firma, która prowadzi Twoją księgowość i składa za Ciebie deklaracje.

C

CEIDG

ang. Register of sole traders

Bezpłatny internetowy rejestr jednoosobowych firm (Centralna Ewidencja i Informacja o Działalności Gospodarczej), dostępny przez biznes.gov.pl albo aplikację mObywatel. Rejestracja, zmiana danych, zawieszenie, wznowienie i zamknięcie firmy nic nie kosztują, a jeden wniosek do CEIDG zgłasza Cię też do urzędu skarbowego, GUS i ZUS.

certyfikat rezydencjiCFR-1

ang. Certificate of tax residence

Zaświadczenie z urzędu skarbowego, które potwierdza, że Twoja rezydencja podatkowa jest w Polsce. Jest bezpłatny, gdy zamawiasz go przez e-Urząd Skarbowy, i dostajesz go w ciągu 7 dni.

CITpodatek dochodowy od osób prawnych

ang. Corporate income tax

Podatek dochodowy, który spółka, na przykład sp. z o.o., płaci od swojego zysku. W 2026 roku stawka wynosi 19%, a dla małych spółek, które spełniają warunki, 9%.

CRBR

ang. Central Register of Beneficial Owners

Rejestr, do którego każda sp. z o.o. zgłasza osoby, które faktycznie ją posiadają lub kontrolują. Zgłoszenie jest bezpłatne i składa się je online w ciągu 14 dni od wpisu spółki do KRS.

CUKRkarta pobytu CUKR

ang. CUKR residence card

Karta pobytu na 3 lata dla obywateli Ukrainy, którzy mieli status UKR w ramach ochrony czasowej. Wniosek składasz wyłącznie online, w systemie MOS, który przyjmuje wnioski od 4 maja 2026 roku.

czynny podatnik VAT

ang. Active VAT payer

Firma, która dolicza VAT do swojej sprzedaży, odlicza VAT od kosztów i składa plik JPK_V7.

D

doradca podatkowy

ang. Licensed tax adviser

Licencjonowany specjalista, który może udzielać porad podatkowych i reprezentować Cię przed urzędem skarbowym. Poza adwokatami i radcami prawnymi zawodowo doradzać w sprawach podatkowych mogą tylko doradcy podatkowi.

dowód księgowy

ang. Accounting document

Dokument, na którym opiera się wpis w Twoich księgach, na przykład faktura, rachunek albo potwierdzenie opłaty pobranej przez bank.

dowód wewnętrzny

ang. Internal note

Dokument, który sam wystawiasz, żeby udokumentować koszt. Wolno go użyć tylko w sytuacjach wymienionych w przepisach. Na przykład firmowa część rachunków za mieszkanie albo bilet parkingowy bez danych sprzedawcy.

działalność nierejestrowana

ang. Unregistered activity

Drobna sprzedaż, której prawo nie uznaje za firmę, więc nie trzeba niczego rejestrować. W 2026 roku limit to 10 813,50 zł przychodu na kwartał (225% minimalnego wynagrodzenia), a przez ostatnie 60 miesięcy nie możesz prowadzić firmy.

E

e-Doręczenia

ang. Official electronic mail

Oficjalna elektroniczna poczta polecona, przez którą urzędy wysyłają Ci pisma ze skutkiem prawnym. Od 1 października 2026 roku każda firma w CEIDG, także zawieszona, musi mieć adres do e-Doręczeń. U publicznego operatora jest bezpłatny.

e-mikrofirma

ang. Free invoicing tool

Bezpłatne narzędzie Ministerstwa Finansów w e-Urzędzie Skarbowym do wystawiania faktur i prowadzenia ewidencji VAT. To nie jest program do księgowości.

e-Urząd Skarbowye-US

ang. Online tax office

Urząd skarbowy w internecie: tu składasz zeznania, sprawdzasz swój mikrorachunek podatkowy i zamawiasz zaświadczenia.

estoński CIT

ang. Estonian CIT

Sposób opodatkowania spółki, w którym nie płaci ona podatku dochodowego, dopóki zatrzymuje zysk, tylko wtedy, gdy go wypłaca. Mogą z niego korzystać tylko spółki, których wszyscy wspólnicy są osobami fizycznymi i które zatrudniają wystarczająco dużo osób.

ewidencja przychodów

ang. Revenue register

Prosty zapis przychodów, który JDG na ryczałcie prowadzi zamiast KPiR. Dokumenty zakupów i tak musisz przechowywać.

eZUSdawniej PUE ZUS

ang. ZUS online portal

Portal internetowy ZUS: tu składasz formularze, sprawdzasz swoje składki i wnioskujesz o wakacje składkowe.

F

faktura

ang. Invoice

Dokument sprzedaży z danymi, których wymaga prawo, między innymi z NIP-em sprzedawcy i kolejnym numerem. Wystawia się ją do 15. dnia miesiąca po sprzedaży, a błąd poprawia się fakturą korygującą.

FOPфізична особа-підприємець

ang. Ukrainian sole proprietor

Przedsiębiorca zarejestrowany w Ukrainie: ukraiński odpowiednik JDG.

forma opodatkowania

ang. Tax form

Sposób, w jaki opodatkowany jest dochód z Twojej firmy: skala podatkowa, podatek liniowy albo ryczałt. Jeśli nic nie wybierzesz, płacisz według skali podatkowej. Raz dokonany wybór obowiązuje w kolejnych latach, dopóki go nie zmienisz.

I

import usług

ang. Import of services

Kupowanie usługi od zagranicznej firmy, na przykład Google Ads albo AWS, gdy polski VAT rozliczasz Ty, czyli kupujący. Firma, która nie jest czynnym podatnikiem VAT, wykazuje go w deklaracji VAT-9M.

IP Box

ang. Tax relief on IP income

Podatek 5% od kwalifikowanego dochodu z własności intelektualnej, którą wytwarzasz samodzielnie, na przykład z programu, który piszesz. Wymaga osobnej ewidencji dla każdego prawa, rozlicza się go w zeznaniu rocznym i nie można z niego korzystać na ryczałcie.

J

JDGjednoosobowa działalność gospodarcza

ang. Sole trader

Jednoosobowa firma prowadzona na Twoje imię i nazwisko i zarejestrowana w CEIDG. Ty i firma to jedno: za jej długi odpowiadasz całym swoim majątkiem.

JPK_V7M / JPK_V7K

ang. VAT return file

Plik elektroniczny z Twoją ewidencją VAT i deklaracją VAT, wysyłany do 25. dnia następnego miesiąca. Przy JPK_V7K mali podatnicy wysyłają część deklaracyjną raz na kwartał. Firmy zwolnione z VAT go nie składają.

K

kapitał zakładowy

ang. Share capital

Pieniądze, które wspólnicy wnoszą do sp. z o.o. przy jej zakładaniu. W 2026 roku minimum to 5 000 zł, a każdy udział jest wart co najmniej 50 zł.

Karta Polaka

ang. Pole’s Card

Karta dla osób polskiego pochodzenia. Jej posiadacze mogą założyć JDG na tych samych zasadach co Polacy.

kasa fiskalnakasa rejestrująca

ang. Cash register

Urządzenie, które rejestruje sprzedaż dla osób prywatnych. Potrzebujesz go, chyba że obejmuje Cię zwolnienie. Niektóre usługi, na przykład doradztwo podatkowe, fryzjerstwo czy przewóz taksówką, zawsze go wymagają.

KISKrajowa Informacja Skarbowa

ang. National tax information helpline

Infolinia administracji skarbowej, gdzie możesz zapytać, jak przepis podatkowy dotyczy Twojej sytuacji.

koszt uzyskania przychoduKUP

ang. Deductible business cost

Wydatek poniesiony po to, żeby osiągnąć przychód albo zachować jego źródło, chyba że przepisy go wyłączają. Koszty obniżają podatek na skali podatkowej i na podatku liniowym, ale nie na ryczałcie.

KPiRpodatkowa księga przychodów i rozchodów

ang. Tax book of revenue and expenses

Prosta księga przychodów i kosztów, którą prowadzi JDG na skali podatkowej albo na podatku liniowym. Teraz prowadzi się ją w programie i wysyła raz w roku jako plik JPK_PKPIR: firmy rozliczające VAT co miesiąc od roku podatkowego 2026, wszyscy pozostali od 2027.

KRSKrajowy Rejestr Sądowy

ang. National Court Register

Sądowy rejestr spółek, takich jak sp. z o.o. Każda spółka dostaje 10-cyfrowy numer KRS. Każdy może bezpłatnie wyszukać spółkę i pobrać jej odpis.

KSeFKrajowy System e-Faktur

ang. National e-Invoicing System

System Ministerstwa Finansów, w którym firmy wystawiają i odbierają faktury jako ustrukturyzowane pliki, każdą z własnym numerem KSeF. Od 1 lutego 2026 roku każda firma odbiera faktury przez KSeF, a wszystkie poza największymi wystawiają je tam od 1 kwietnia 2026 roku. Do 31 grudnia 2026 roku firma, która wystawia faktury na nie więcej niż 10 000 zł miesięcznie, może jeszcze wystawiać je poza KSeF.

księgi rachunkowepełna księgowość

ang. Full accounting

Pełne księgi rachunkowe, prowadzone metodą podwójnego zapisu, które ma każda sp. z o.o., niezależnie od wielkości.

kurs średni NBP

ang. NBP average exchange rate

Dzienny średni kurs walut publikowany przez Narodowy Bank Polski. Przychody i koszty w obcej walucie przelicza się po kursie z ostatniego dnia roboczego przed dniem przychodu lub kosztu.

M

Mały ZUS Plus

ang. Income-based ZUS

Niższe składki społeczne, liczone od połowy zeszłorocznego dochodu z firmy. W 2026 roku mogą z niego skorzystać firmy, których przychód w poprzednim roku wyniósł najwyżej 120 000 zł. Zwykle zgłaszasz się do 31 stycznia.

mikrorachunek podatkowy

ang. Tax micro-account

Twój własny numer rachunku do płacenia PIT, CIT i VAT, utworzony z Twojego NIP-u. Nie zmienia się, nawet gdy się przeprowadzasz. Składki ZUS płacisz na osobny rachunek w ZUS.

minimalne wynagrodzenie

ang. Minimum wage

Ustawowa minimalna pensja miesięczna, od której zależy też kilka kwot i limitów w ZUS. W 2026 roku wynosi 4 806 zł miesięcznie.

mObywatel

ang. Government app

Rządowa aplikacja na telefon z cyfrowymi dokumentami i usługami publicznymi, w tym wnioskami do CEIDG.

MPPmechanizm podzielonej płatności

ang. Split payment

Zapłata faktury w dwóch częściach: kwota netto trafia na rachunek firmowy sprzedawcy, a VAT na jego rachunek VAT. Bank otwiera rachunek VAT przy każdym rachunku firmowym. Podzielona płatność jest obowiązkowa przy niektórych większych fakturach, na których widnieje wtedy dopisek „mechanizm podzielonej płatności”.

N

NFZNarodowy Fundusz Zdrowia

ang. National Health Fund

Fundusz, który prowadzi publiczną opiekę zdrowotną i jest finansowany ze składki zdrowotnej.

NIP

ang. Tax identification number

Numer, który identyfikuje Ciebie lub Twoją spółkę w urzędzie skarbowym. JDG dostaje go przez wniosek do CEIDG. Osoby bez firmy, które nie są zarejestrowane do VAT, posługują się zamiast niego numerem PESEL.

O

ochrona czasowa

ang. Temporary protection

Unijna ochrona dla osób, które musiały opuścić Ukrainę z powodu wojny. Od 5 marca 2026 roku osoba objęta ochroną czasową może prowadzić JDG na tych samych zasadach co Polak.

odsetki za zwłokę

ang. Late-payment interest

Odsetki naliczane, gdy podatek albo składki ZUS płacisz po terminie.

odwrotne obciążenie

ang. Reverse charge

VAT rozlicza kupujący, a nie sprzedawca. Faktura za usługi B2B dla klienta z innego kraju UE nie ma polskiego VAT i zawiera właśnie te słowa.

P

paragon z NIP

ang. Receipt with your NIP

Paragon z kasy, na którym jest NIP kupującego. W 2026 roku paragon do 450 zł brutto jest fakturą uproszczoną. Od 1 stycznia 2027 roku takie paragony nie są już traktowane jak faktury.

pełny ZUSduży ZUS

ang. Full ZUS

Składki społeczne od standardowej podstawy, czyli 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia, płacone po zakończeniu ulg.

PESEL

ang. Personal ID number

11-cyfrowy numer w polskim rejestrze mieszkańców. Cudzoziemcy dostają go przy zameldowaniu albo na wniosek w dowolnym urzędzie gminy.

PIT-28

ang. Annual return for ryczałt

Roczne zeznanie podatkowe dla firmy na ryczałcie, składane do 30 kwietnia następnego roku.

PIT-36

ang. Annual return on the tax scale

Roczne zeznanie podatkowe dla dochodu z firmy na skali podatkowej, z załącznikiem PIT/B.

PIT-36L

ang. Annual return for the flat tax

Roczne zeznanie podatkowe dla firmy na podatku liniowym, składane do 30 kwietnia następnego roku.

PKDPolska Klasyfikacja Działalności

ang. Business activity codes

Oficjalna lista kodów działalności gospodarczej. JDG podaje jeden kod główny i tyle pozostałych, ile potrzebuje. PKD 2025 obowiązuje od 1 stycznia 2025 roku, a firmy, które wciąż mają kody PKD 2007, muszą je zmienić do 31 grudnia 2026 roku.

podatek liniowy

ang. Flat tax

Stały podatek 19% od dochodu z firmy, bez kwoty wolnej i bez wspólnego rozliczenia z małżonkiem.

preferencyjny ZUSmały ZUS

ang. Preferential ZUS

24 miesiące niższych składek społecznych, liczonych od 30% minimalnego wynagrodzenia. Zwykle przychodzi po uldze na start. To nie to samo co Mały ZUS Plus.

profil zaufany

ang. Trusted profile

Bezpłatny login i podpis elektroniczny do polskich usług publicznych, używany w CEIDG, w urzędzie skarbowym i w ZUS. Może go założyć każdy, kto ma PESEL: przez bank, osobiście albo podczas rozmowy wideo z urzędnikiem.

przedawnienie

ang. Limitation period

Moment, po którym podatku nie można już ściągnąć: 5 lat od końca roku, w którym minął termin płatności. Dlatego dokumenty przechowuje się tak długo: fakturę z 2026 roku trzymasz do końca 2032 roku.

przychód / dochód

ang. Revenue / income

Przychód to to, co fakturujesz. Dochód to to, co zostaje po odjęciu kosztów. Ryczałt opodatkowuje przychód. Skala podatkowa i podatek liniowy opodatkowują dochód.

R

rachunek firmowy

ang. Business bank account

Konto w banku otwarte dla firmy. Na białej liście widać tylko rachunki oznaczone jako firmowe. W 2026 roku płatność między firmami powyżej 15 000 zł musi przejść przez rachunek płatniczy.

REGON

ang. Statistical business number

Numer, który GUS (Główny Urząd Statystyczny) nadaje każdej firmie. Dostajesz go automatycznie przy rejestracji.

rejestracja pobytu obywatela UE

ang. EU residence registration

Rejestracja, którą obywatel UE przebywający w Polsce dłużej niż 3 miesiące robi u wojewody. To coś innego niż zameldowanie, czyli zgłoszenie adresu.

rezydencja podatkowa

ang. Tax residence

Masz polską rezydencję podatkową, jeśli w Polsce jest centrum Twoich interesów osobistych lub gospodarczych albo przebywasz tu ponad 183 dni w roku podatkowym. Rezydent płaci w Polsce podatek od dochodów z całego świata.

ryczałtod przychodów ewidencjonowanych

ang. Lump-sum tax on revenue

Podatek od tego, co fakturujesz, a nie od zysku, ze stawką zależną od rodzaju pracy. Kosztów się nie odlicza. W 2026 roku większość usług IT ma stawkę 12%, a wolne zawody wymienione w przepisach 17%.

S

S24

ang. Online company registration

System Ministerstwa Sprawiedliwości do zakładania sp. z o.o. przez internet, na gotowym wzorze umowy spółki. Przyjmuje tylko wkłady pieniężne, a rok obrotowy musi być rokiem kalendarzowym.

skala podatkowazasady ogólne

ang. Tax scale

Domyślna forma opodatkowania. W 2026 roku: 12% od dochodu do 120 000 zł i 32% od nadwyżki. Ma kwotę wolną od podatku 30 000 zł i pozwala rozliczyć się wspólnie z małżonkiem.

składka zdrowotna

ang. Health contribution

Miesięczna składka na publiczną opiekę zdrowotną, płacona do ZUS. Jej wysokość zależy od formy opodatkowania. Płacisz ją za każdy miesiąc prowadzenia firmy, nawet bez dochodu i nawet w czasie ulgi na start.

składki społeczne

ang. Social contributions

Składki ZUS na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe. W jednoosobowej firmie ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne.

sp. z o.o.spółka z ograniczoną odpowiedzialnością

ang. Limited liability company

Spółka, która jest osobną osobą prawną, z własnym NIP-em, rachunkiem bankowym i długami, podobnie jak Ltd czy GmbH. Wspólnicy nie odpowiadają za jej długi, ale członkowie zarządu w niektórych sytuacjach tak.

sprawozdanie finansowe

ang. Annual financial statements

Roczny bilans spółki, rachunek zysków i strat oraz informacja dodatkowa. Sp. z o.o. co roku składa je online do KRS, gdy wspólnicy je zatwierdzą.

środek trwały

ang. Fixed asset

Sprzęt lub nieruchomość, których firma używa dłużej niż rok, na przykład komputer albo samochód. W 2026 roku rzecz do 10 000 zł można od razu zaliczyć do kosztów. Droższą amortyzuje się przez kilka lat.

status UKRPESEL UKR

ang. UKR status

Numer PESEL oznaczony jako należący do obywatela Ukrainy objętego ochroną czasową.

U

ulga na powrót

ang. Relief for returnees

Ulga, która przez cztery lata zwalnia z PIT przychody z firmy do rocznego limitu, jeśli przenosisz rezydencję podatkową do Polski i spełniasz warunki. Mogą z niej korzystać także obywatele innych krajów UE, nie tylko Polacy.

ulga na start

ang. Start-up relief

Do 6 pierwszych pełnych miesięcy firmy bez składek społecznych. Składkę zdrowotną nadal płacisz, a te miesiące nie liczą się do emerytury i nie dają prawa do zasiłku chorobowego.

umowa o pracęUoP

ang. Employment contract

Zwykła umowa o pracę z pracodawcą. Jeśli fakturujesz obecnego lub byłego pracodawcę za tę samą pracę co wcześniej na etacie, możesz stracić prawo do ryczałtu albo podatku liniowego.

UPL-1

ang. Power of attorney for tax returns

Pełnomocnictwo, dzięki któremu ktoś, zwykle Twoja księgowa, może podpisywać i wysyłać Twoje zeznania elektronicznie. Odwołujesz je formularzem OPL-1, na przykład przy zmianie księgowej.

urząd skarbowyUS

ang. Tax office

Twój urząd skarbowy. Dla JDG to urząd właściwy dla miejsca zamieszkania właściciela.

V

VATpodatek od towarów i usług

ang. Value added tax

Podatek od sprzedaży towarów i usług. W 2026 roku podstawowa stawka to 23%, a obniżone to 8% i 5%.

VAT-R

ang. VAT registration form

Bezpłatny formularz do rejestracji do VAT albo do zgłoszenia zmiany danych w ciągu 7 dni.

VAT-UE

ang. EU VAT registration

Osobna rejestracja, widoczna jako przedrostek PL przed NIP-em, potrzebna do kupowania i sprzedawania usług B2B między krajami UE. Nawet firma zwolniona z VAT potrzebuje jej, żeby płacić za usługi takie jak Google Ads, Adobe czy AWS.

W

wakacje składkowe

ang. ZUS holiday

Jeden miesiąc w roku bez składek społecznych: płaci je za Ciebie państwo. Wniosek RWS składasz przez eZUS w miesiącu poprzedzającym. Składkę zdrowotną nadal płacisz.

wykreślenie z CEIDG

ang. Closing a JDG

Wykreślenie firmy z CEIDG, czyli jej zamknięcie. Wniosek jest bezpłatny. CEIDG sam powiadamia urząd skarbowy, GUS i ZUS.

wznowienie działalności

ang. Resuming the business

Ponowne uruchomienie zawieszonej JDG wnioskiem w CEIDG. Po wznowieniu wracają składki i zaliczki na podatek.

Z

zaliczka na podatek

ang. Tax advance

Miesięczna lub kwartalna wpłata podatku dochodowego w trakcie roku, płatna do 20. dnia miesiąca po danym miesiącu lub kwartale.

zameldowaniemeldunek

ang. Address registration

Zgłoszenie w urzędzie gminy adresu, pod którym mieszkasz. Cudzoziemcy dostają wtedy PESEL. Obywatele UE mają na to 30 dni od zamieszkania pod tym adresem.

zawieszenie działalności

ang. Suspending the business

Bezpłatna przerwa w prowadzeniu JDG, zgłaszana w CEIDG. Firma zostaje w rejestrze. Za okres zawieszenia nie płacisz składek społecznych ani zdrowotnej i nie płacisz zaliczek na podatek.

zeznanie roczne

ang. Annual tax return

Zeznanie, w którym rozliczasz podatek dochodowy za cały rok, składane od 15 lutego do 30 kwietnia następnego roku.

ZUSZakład Ubezpieczeń Społecznych

ang. Social Insurance Institution

Państwowa instytucja, która pobiera składki społeczne i zdrowotną oraz wypłaca emerytury i zasiłki chorobowe. Jednoosobowa firma płaci wszystko jednym przelewem na swój indywidualny rachunek składkowy w ZUS (NRS).

ZUS DRA

ang. Monthly ZUS declaration

Miesięczna deklaracja rozliczeniowa, którą jednoosobowa firma składa w ZUS razem z płatnością, do 20. dnia następnego miesiąca.

zwolnienie podmiotowe z VAT

ang. Small-business VAT exemption

Działanie bez VAT, dopóki roczna sprzedaż nie przekroczy limitu: 240 000 zł w 2026 roku. Przy niektórych rodzajach działalności nie można z niego korzystać. Na fakturach firmy zwolnionej zamiast stawki VAT jest „zw”.

Brakuje jakiegoś słowa?

Napisz na hello@komplet.app, a je dodamy. Każde wyjaśnienie opiera się na tych samych sprawdzonych faktach co nasze poradniki; ostatnio sprawdziliśmy je 24 września 2026. Przy kwotach, które się zmieniają, podajemy, którego roku dotyczą.

Zamykaj każdy miesiąc bez szukania papierów.

Wrzucaj dokumenty, gdy tylko przychodzą. Komplet odłoży je do folderów, sprawdzi z wyciągiem bankowym i powie, czego jeszcze brakuje. Za darmo, na Twojego Maca.

Pobierz z Mac App Store

Tylko na Maca