Ulga na start i preferencyjny ZUS: ile trwają i ile płacisz przez pierwsze 30 miesięcy

Przez pierwsze 30 miesięcy nowej jednoosobowej działalności gospodarczej (JDG) zwykle płacisz do ZUS dużo mniej. Przez maksymalnie 6 miesięcy ulga na start zwalnia Cię ze wszystkich składek społecznych, więc płacisz tylko składkę zdrowotną. Potem przez 24 miesiące preferencyjny ZUS (często nazywany „małym ZUS”) kosztuje w 2026 roku 420,86 zł miesięcznie, plus składka zdrowotna.

Obie ulgi są dobrowolne i obie mają warunki. Pierwsza ma też realną cenę, którą na forach nazywa się „pułapką ulgi na start”.

Ile płacisz, miesiąc po miesiącu

Tabela pokazuje kwoty z 2026 roku. Zakłada najniższą składkę zdrowotną na skali podatkowej albo podatku liniowym i brak dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Podana minimalna składka zdrowotna obowiązuje od lutego 2026 do stycznia 2027.

Preferencyjny ZUS liczy się od podstawy równej 30% płacy minimalnej: w 2026 roku to 1 441,80 zł. Składa się z:

W czasie obu ulg nie płacisz składek na Fundusz Pracy ani Fundusz Solidarnościowy (FP/FS). W czasie ulgi na start nie ma żadnej składki społecznej, a podstawa preferencyjna jest niższa niż płaca minimalna.

Na ryczałcie (podatku od przychodu) składka zdrowotna w 2026 roku to stała kwota zależna od przychodu od początku roku: 498,35 zł do 60 000 zł, 830,58 zł do 300 000 zł i 1 495,04 zł powyżej. Na skali albo podatku liniowym to procent dochodu, więc przy dobrych zarobkach będzie wyższa niż minimum. Jak policzyć swoją, pokazujemy w tekście Składka zdrowotna w 2026.

Przy kwotach z 2026 roku minimum za wszystkie 30 miesięcy to ok. 23 077 zł (6 × 432,54 plus 24 × 853,40). W praktyce wyjdzie trochę więcej, bo kwoty zmieniają się co roku.

Przykład: zakładasz JDG w poniedziałek 1 czerwca 2026. Ulga na start obejmuje czerwiec–listopad 2026. Preferencyjny ZUS trwa od 1 grudnia 2026 do 30 listopada 2028. Pierwszą preferencyjną składkę, za grudzień 2026, płacisz do środy 20 stycznia 2027.

Co zmieni się w 2027 roku. Płaca minimalna na 2027 rok to 4 950 zł. Jeśli zasady się nie zmienią:

• podstawa preferencyjna wyniesie 1 485 zł,
• składki społeczne wyniosą ok. 433,47 zł miesięcznie (469,85 zł z chorobowym),
• minimalna składka zdrowotna na skali i podatku liniowym wzrośnie od lutego 2027 do 445,50 zł.

ZUS zwykle ogłasza oficjalne kwoty na 2027 rok pod koniec grudnia. Od kwietnia 2027 może się też zmienić stopa składki wypadkowej, co przesunęłoby sumę o kilka złotych.

Kto może skorzystać, a kto nie

Ulga na start: zakładasz firmę pierwszy raz albo ponownie, co najmniej 60 miesięcy kalendarzowych po tym, jak ostatnią zamknięto lub zawieszono.

Preferencyjny ZUS: podobny test. W dniu startu i w ciągu 60 miesięcy kalendarzowych przed nim nie możesz prowadzić żadnej pozarolniczej działalności. Tutaj ZUS liczy więcej niż samą JDG: także bycie wspólnikiem spółki jawnej lub innej spółki osobowej, bycie jedynym wspólnikiem spółki z o.o., działalność twórczą lub artystyczną oraz wolne zawody.

Żadna z ulg nie przysługuje, jeśli w ramach firmy pracujesz dla byłego pracodawcy i robisz dla niego to samo, co na etacie u niego w bieżącym lub poprzednim roku kalendarzowym. Klasyczny przykład: programistka odchodzi z etatu w marcu, a od kwietnia wystawia tej samej firmie faktury za tę samą pracę. Przy preferencyjnym ZUS zasada obejmuje też obecnego pracodawcę. Jeśli zaczniesz taką pracę w trakcie 24 miesięcy, tracisz preferencyjną podstawę od tego dnia i odzyskujesz ją od dnia, w którym przestaniesz.

Z ulgi na start nie skorzysta też osoba, która zostaje w KRUS, rolniczym systemie ubezpieczeń.

Pułapka: czego ulga na start Ci nie daje

W czasie ulgi na start nie masz żadnych ubezpieczeń społecznych, ani obowiązkowych, ani dobrowolnych. Oznacza to:

• brak zasiłku chorobowego, gdy zachorujesz, i brak świadczeń wypadkowych,
• brak zasiłku macierzyńskiego z tytułu firmy,
• brak stażu emerytalnego: te miesiące nie liczą się do emerytury,
• brak dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego i brak możliwości płacenia składek emerytalnych „na boku”.

Ubezpieczenie zdrowotne działa, bo płacisz składkę zdrowotną. Możesz iść do lekarza w ramach NFZ, czyli Narodowego Funduszu Zdrowia. Po prostu nie dostaniesz pieniędzy z ZUS, gdy nie możesz pracować.

Czy to ma znaczenie, zależy od Twojej sytuacji. Dla zdrowej osoby z oszczędnościami pół roku bez ochrony to zwykle uczciwa cena za ok. 2 500 zł oszczędności. Dla kogoś, kto planuje dziecko albo nie ma poduszki finansowej, niekoniecznie.

Nawet na preferencyjnym ZUS ochrona jest skromna. Dobrowolne ubezpieczenie chorobowe zaczyna wypłacać dopiero po 90 dniach nieprzerwanego ubezpieczenia. Przy preferencyjnej podstawie z 2026 roku zasiłek wynosi ok. 995 zł za 30-dniowy miesiąc.

Z ulgi na start możesz zrezygnować wcześniej, zgłaszając się do ubezpieczeń społecznych. Nie możesz jednak do niej wrócić, a ponownie skorzystasz z niej dopiero w firmie założonej co najmniej 60 miesięcy po zamknięciu lub zawieszeniu obecnej.

Zawieszenie firmy nie zatrzymuje zegara

Zawieszenie działalności nie zatrzymuje 6-miesięcznej ulgi na start i nie wydłuża 24 miesięcy preferencyjnego ZUS. Miesiąc zawieszenia to miesiąc ulgi zużyty. Jeśli wiesz, że wkrótce po otwarciu firmę zawiesisz, może lepiej otworzyć ją później.

Jeśli Twoje 6 albo 24 miesiące skończą się w czasie zawieszenia, ZUS nie przełączy Cię sam. Po wznowieniu złóż nowe zgłoszenie w ciągu 7 dni. Szczegóły w tekście Zawieszenie JDG.

Etat też nie zatrzymuje zegara. Jeśli z umowy o pracę dostajesz co najmniej płacę minimalną, z JDG płacisz tylko składkę zdrowotną, a 24 preferencyjne miesiące i tak biegną. Więcej w tekście Etat i JDG: jak płacić ZUS.

Cudzoziemcy i osoby ubezpieczone za granicą

Obywatelstwo nie ma znaczenia. Cudzoziemiec z JDG w CEIDG, publicznym rejestrze przedsiębiorców, korzysta z ulg na tych samych zasadach co Polak. Dotyczy to też obywateli Ukrainy, którzy od 5 marca 2026 prowadzą firmy na ogólnych zasadach dla cudzoziemców.

Mniej jasna jest wcześniejsza działalność za granicą:

• W innym kraju UE lub EOG albo w Szwajcarii: nie blokuje preferencyjnego ZUS, jeśli nigdy nie podlegała polskim przepisom o ubezpieczeniach społecznych. W poradniku ZUS jako przykład podano osoby, które wcześniej prowadziły działalność w Hiszpanii. Czy to samo dotyczy 60-miesięcznego testu przy uldze na start, nie zostało potwierdzone.
• Na Ukrainie, jako FOP (ukraińska jednoosobowa działalność): czy ZUS wlicza ją do 60 miesięcy, nie zostało potwierdzone.

Jeśli to Twoja sytuacja, zadzwoń do ZUS pod numer 22 560 16 00, zanim się zgłosisz, i zanotuj odpowiedź.

Jeśli podlegasz ubezpieczeniom w innym kraju UE na podstawie przepisów unijnych i masz zaświadczenie A1 (unijny formularz, który pokazuje, przepisy którego kraju Cię obejmują), nie płacisz w Polsce ani składek społecznych, ani zdrowotnej. Żadna z ulg Cię wtedy nie dotyczy. Zobacz Ubezpieczenie za granicą i A1.

Jak się zgłosić i jak przejść na preferencyjny ZUS po 6 miesiącach

Przy zakładaniu firmy. Dołącz formularz ZUS do wniosku CEIDG-1 (wniosku o wpis JDG):

Jeśli nie dołączysz formularza, wyślij go w ciągu 7 dni od rozpoczęcia działalności: przez eZUS (portal ZUS), w placówce ZUS albo przez zmianę wpisu w CEIDG.

Kiedy zaczyna się 6 miesięcy. Jeśli zaczynasz 1. dnia miesiąca, ten miesiąc jest pierwszym z sześciu. Jeśli zaczynasz w połowie miesiąca, odliczanie rusza od następnego miesiąca, a dni przed nim też są wolne od składek społecznych. Zaczynasz 7 lutego, ulga trwa do 31 sierpnia.

Kiedy kończy się ulga na start. Nic nie zmienia się samo. W ciągu 7 dni od dnia po zakończeniu 6 miesięcy:

1. Złóż ZUS ZWUA, żeby wyrejestrować się z kodu 05 40.
2. Złóż ZUS ZUA, żeby zgłosić się z kodem 05 70. Tu zaznacz ubezpieczenie chorobowe, jeśli go chcesz.
3. Od tego miesiąca Twoja ZUS DRA (miesięczna deklaracja rozliczeniowa) pokazuje preferencyjne składki społeczne obok zdrowotnej. Płacisz je jednym przelewem do 20. dnia następnego miesiąca albo w następny dzień roboczy, jeśli 20. wypada w weekend lub święto.

ZUS DRA składasz w każdym z 30 miesięcy, także w czasie ulgi na start. Nic nie składasz tylko za miesiąc, w którym firma była zawieszona od pierwszego do ostatniego dnia.

Kiedy kończy się preferencyjny ZUS. Po 24 miesiącach przechodzisz na pełny ZUS (1 788,29 zł miesięcznie bez chorobowego w 2026) albo na Mały ZUS Plus, czyli składki zależne od dochodu z poprzedniego roku, jeśli przychód z poprzedniego roku nie przekroczył 120 000 zł. Na Mały ZUS Plus możesz przejść od dnia po zakończeniu 24 miesięcy. Zgłoś się w ciągu 7 dni od tego dnia, inaczej tracisz tę ulgę do końca roku.

Co dalej

1. Policz 60 miesięcy wstecz: czy w tym czasie działała jakakolwiek Twoja firma, w Polsce albo za granicą?
2. Sprawdź, czy Twój pierwszy klient to były pracodawca, dla którego robisz to samo co na etacie.
3. Zdecyduj, czy pół roku bez ochrony chorobowej, macierzyńskiej i emerytalnej Ci odpowiada, czy lepiej od razu wejść na preferencyjny ZUS.
4. Wpisz do kalendarza przypomnienie na dzień, w którym kończy się 6 miesięcy, i drugie na koniec 30. miesiąca.
5. Pełny obraz tego, co przyjdzie później, znajdziesz w tekście ZUS dla JDG w 2026.